Phân loại cát xây dựng chi tiết – Cách chọn cát trộn vữa xây nhà

Trong xây dựng, việc lựa chọn đúng loại cát đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo độ bền và chất lượng công trình. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ cách phân loại cát xây dựng cũng như công dụng của từng loại trong thực tế thi công. Trong bài viết dưới đây, Minsando sẽ giúp bạn nhận biết các loại cát phổ biến và ứng dụng của mỗi loại cát trong từng hạng mục phù hợp. 

Tiêu chuẩn đối với cát xây dựng

Trong xây dựng, cát không chỉ cần đúng chủng loại mà còn phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật nhất định để đảm bảo độ bền, khả năng liên kết và tuổi thọ công trình. Trong đó, cát đạt chuẩn cần phải đảm bảo các yếu tố sau: 

• Cát thô: Mô đun cát trong khoảng 2.0 – 3.3
• Cát mịn: Mô đun độ lớn của cát trong khoảng 0.7 – 2.0
• Độ ẩm ≤ 5% khi giao nhận 
• Không lẫn rễ cây, vỏ sò, đá, sỏi, đất sét, không có mùi hôi, dầu mỡ hay hoá chất

Ngoài ra, cát dùng trong xây dựng còn phải đáp ứng các yêu cầu theo Tiêu chuẩn Việt Nam như: TCVN 1770:1986, TCXD 127:1985, TCVN 7570:2006.

Phân loại cát xây dựng thường dùng trong thi công

Các loại cát xây dựng được lưu hành trên thị trường được phân loại theo chức năng của chúng, kích thước hạt cát, đặc tính cơ lý,… Khi chọn đúng loại cát cho hạng mục thi công, công trình mới đảm bảo được chất lượng, tính thẩm mỹ và tối ưu chi phí. 

Cát vàng

Cát vàng là loại cát có hạt màu vàng, kích thước hạt tương đối lớn, cứng và sạch. Đây là loại cát chuyên dụng để đổ bê tông hoặc lát nền nhờ khả năng chịu tải tốt. Cát vàng đạt tiêu chuẩn phải đáp ứng các yếu tố sau:

• Kích thước hạt cát từ 0,14mm – 5mm, hạt tròn đều, sạch.
• Cát vàng không lẫn tạp chất vượt quá mức quy định. 
• Cát dùng trong bê tông mác 400 không được có hàm lượng chất hữu cơ vượt quá 1% khối lượng cát. 

Cát vàng không được dùng trong trát tường bởi kích thước hạt to khiến bề mặt tường dễ bị sần sùi. Cát phải có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm định theo TCVN, không phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên hay nhân tạo. Khi bảo quản cát vàng, cần cất ở nơi khô ráo, tránh lẫn các tạp chất khác. 

Cát đen

Phân loại cát xây dựng sẽ có loại cát đen, được dùng trong hầu hết các hạng mục như: xây tường, tô trát, san lấp,… Cát có màu xanh sẫm, gần giống với màu đen, kích thước hạt nhỏ, mịn. 

Cát đen thường có 2 loại là: 

• Cát đen loại to không lẫn tạp chất: Thường được dùng trong xây trát
• Cát đen phù sa, có lẫn các tạp chất (hàm lượng tạp chất trong mức cho phép): Dùng trong san lấp mặt bằng, trộn xi măng cát làm nền. 

>>> Xem thêm: Báo giá cát đen tại Hà Nội mới nhất

Cát bê tông

Trong phân loại cát xây dựng, đây là loại cát chuyên dụng dùng khi trộn bê tông, kích thước hạt cát lớn, khoảng 2mm – 3mm. Cát bê tông được khai thác từ đất đai, khoáng sản tự nhiên kết hợp với các thành phần cốt liệu. Hạt cát cứng, không bị vỡ vụn, độ sạch cao, ít bùn sét và đảm bảo tỷ lệ cấp phối bê tông khi trộn. 

Một số tiêu chuẩn của cát bê tông như: 

• Module độ lớn của cát từ 2.0 – 3.3
• Hàm lượng muối gốc sunphat, sunphit (SO3) không vượt quá 1% trên tổng khối lượng.
• Hàm lượng mica không vượt quá 1% khối lượng cát
• Hàm lượng sỏi đường kính 5 – 10mm không vượt quá 5% khối lượng cát
• Khối lượng thể tích >= 1400 kg/m3.

Cát san lấp

Cát san lấp là loại cát hạt to, không yêu cầu cao về độ mịn và độ sạch, thông thường là cát đen có lẫn phù sa. Cát được dùng trong san lấp công trình, làm nền nhà. Kích thước hạt cát nhỏ, dễ tạo được kết cấu vững chắc, ổn định nền móng và tạo mặt bằng thi công thuận lợi. 

Yêu cầu về tiêu chuẩn đối với cát san lấp không quá khắt khe, chủ yếu tạp chất trong cát không được vượt quá 20%. Do không được lọc tạp chất nên giá thành của cát khá rẻ. 

Cát xây tô

Cát xây tô là loại cát chuyên dụng cho xây gạch và trát hoàn thiện bề mặt. Do đó, cát phải có độ sạch, độ mịn cao, chất lượng tốt để đảm bảo đúng tỷ lệ trộn vữa xây với cát. Các tiêu chuẩn cụ thể được áp dụng cho phân loại cát xây dựng này như sau: 

• Module độ lớn cát từ 0.7 đến 1.5, dùng với vữa mác <= M5
• Module độ lớn cát từ 1.5 đến 2, dùng với vữa mác M7.5
• Hàm lượng các hạt kích thước >5mm trong cát không được vượt quá 5%. 
• Các thành phần trong cát không được có màu thẫm hơn màu cát. 

Chọn cát nào khi trộn vữa xây nhà

Với những phân loại cát xây dựng kể trên, có thể thấy có vô số loại cát khác nhau, mỗi loại được ứng dụng trong một hạng mục riêng. Trong đó cát đen được dùng nhiều nhất khi trộn vữa xây nhà. 

Cát đen có hạt nhỏ, ít lẫn tạp chất, giúp trộn vữa xây dẻo, tăng khả năng kết dính giữa các viên gạch. Hạt cát đen mịn, thích hợp khi trát tường, giúp tường mịn hơn, chống nứt, đảm bảo tính thẩm mỹ. 

Ngoài ra bạn cũng có thể tham khảo cát vàng hạt trung loại mác 50/25. Tuy nhiên cát vàng có giá thành cao hơn và không được mịn như cát đen. Nếu cần xây tường chịu lực, bạn có thể trộn cát vàng cùng với cát để xây trát, vừa đảm bảo độ bền chắc của tường, vừa giúp tường mịn hơn. 

Cách nhận biết và chọn cát xây dựng đạt chuẩn

Với phân loại cát xây dựng, bạn có thể chọn mỗi loại cát khác nhau cho từng hạng mục. Tuy nhiên, cát phải đảm bảo đạt chuẩn về chất lượng trước khi đưa vào thi công. Dưới đây là một số cách giúp bạn nhận biết và chọn loại cát chuẩn cho công trình. 

• Kiểm tra độ sạch của cát: Đánh giá hàm lượng tạp chất có trong cát có đáp ứng tiêu chuẩn cát xây hay không
• Quan sát màu sắc và hình dạng hạt cát: Mỗi phân loại cát xây dựng sẽ có đặc điểm riêng về màu sắc và hình dạng hạt
• Kiểm tra độ mặn và độ phèn trong cát: Quan sát cát phơi khô dưới nắng ho kiểm tra bằng phương pháp thử nhanh hoặc chứng nhận từ nhà cung cấp. 
• Thử độ kết dính khi trộn với xi măng: Trộn cát với xi măng theo tỷ lệ rồi quan sát độ dẻo, độ kết dính của hỗn hợp. 
• Kiểm tra nguồn gốc và chứng nhận chất lượng: Chọn cát từ các đơn vị cung cấp uy tín, có nguồn gốc rõ ràng, cam kết chất lượng. 

Với những thông tin về phân loại cát xây dựng được Minsando tổng hợp, bạn có thể chọn đúng loại cát cho từng hạng mục thi công. Từ đó nâng cao chất lượng công trình, tối ưu chi phí, hạn chế rủi ro khi sử dụng lâu dài.